www.socialedialoog.be - De grenzen van het stakingsrecht: goede afspraken maken goede partners.

Door Manou Doutrepont

Partners moeten ruzie kunnen maken. Sociale partners moeten ruzie kunnen maken. Dit kan zonder het risico van een diepe en langdurige breuk als grenzen afgesproken worden. Daarom de vraag: heeft niet iedereen, ook de vakbonden, er belang bij de contouren van het stakingsrecht te definiëren?  

De NMBS-crisis is een open doel om een debat te voeren over disproportionele stakingen. Door de omstandigheden is er een opportuniteit om een grondige discussie te voeren over het rechtmatig gebruik van het stakingsrecht.

Voor eerst kunnen we het hebben over het momentum. De emmer is voor velen vol.

Een groot deel van de publieke opinie heeft de blokkades van spoorbanen, industrieterreinen, kruispunten en autosnelwegen nog vers in het geheugen. Een deel van de stakers (10% van de werknemers en ambtenaren) hebben het bont gemaakt op straat. Men haakt er het overlijden van een patiënt aan vast omdat een arts door een wegversperring niet tijdig in de kliniek arriveerde. De eerste reacties van de vakbonden op dit incident stootte op onbegrip. Men blijft zich afvragen waarom de belastingbetaler en niet de betogers de schade aan het wegdek moeten betalen.

Ook de staking van de loodsen zette kwaad bloed bij de havenbedrijven. Bedrijfsleiders wijzen terecht op de schade van interprofessionele stakingen tegen regeringsmaatregelen. Komt daar nog bij de stakingen van de cipiers. Het geheugen van de studenten, toekomstige opinion- en decisionmakers, zal lang geënt blijven op de frustratie van januari 2016. Op de agenda van de Groep van Tien werd het thema van de modernisering van het stakingsrecht verdaagd. De electorale koorts stijgt in de ondernemingen. De ergernis omwille van wilde stakingen bij de NMBS stijgt (er waren er 8 in 2014).

De communautaire breuklijn binnen de vakbond steekt de kop op en versterkt het beeld dat sommige vakbonden eerder een politieke actie voeren. Voor de Minister van Werk zijn politieke stakingen echter onaanvaardbaar.

Meer moet er niet zijn voor de politiek om een initiatief te nemen.

Vervolgens laat de inzet van de crisis niemand onberoerd. De belastingbetaler verwacht dat de NMBS in ruil voor de subsidies even performant zou zijn als de spoorwegmaatschappijen in het buitenland. De burger beseft dat hij loon- en arbeidsvoorwaarden subsidieert die rianter zijn dat deze van de modale belastingbetaler. De klanten (reiziger en bedrijven) eisen betrouwbare dienstverlening. De NMBS-medewerker wordt geconfronteerd met inlevering en ziet geen voordeel hierin mee te gaan vermits hij toch al werkzekerheid heeft en hij zeker is dat er geen concurrerende dienstverlening mogelijk is.

“Trop est trop” zegt de ene, terwijl de andere zich juist aan die uitspraak ergert. Het maatschappelijk draagvlak voor stakingen krijgt een deuk. Links zegt het beu te zijn dat rechts elke gelegenheid gebruikt om het stakingsrecht aan te vallen.

In deze context moet er tijd en plaats gemaakt worden voor een debat over het misbruik van het stakingswapen.

Het gaat er niet om de staking te verbieden. Een verbod van staken, hetzij formeel hetzij feitelijk is niet aan de orde. Indien zou blijken dat de minimale dienstverlening een personeelsbezetting veronderstelt die zo groot is dat in feite slechts een minderheid kan staken, dan is dat m.i. geen goede piste.

Wat wel bespreekbaar moet zijn is de beperking van het stakingsrecht in functie van omstandigheden. De rechter zou een staking via een (tegensprekelijke) spoedprocedure onwettelijk moeten kunnen verklaren als niet een maar tezelfdertijd meerdere factoren zich voordoen, bijvoorbeeld
- Indien de staking een activiteit lam legt die van vitaal belang is voor het land;
- Indien de belangen van de stakers duidelijk disproportioneel is in vergelijking met de rechtstreekse schade aan de werkgever en/of de onrechtstreekse schade aan derden (die geen zeggenschap heeft op de uitkomst van de crisis). We denken aan verlies aan omzet bij klanten en leveranciers, aan werkwilligen die allicht loon derven, weggebruikers en pendelaars die tijd verliezen);
- Indien het stakingswapen niet als ultiem middel gebruikt wordt, d.w.z. als de stakers een eerbaar compromis van de bemiddelaar afslaan of als de normale procedures niet worden nageleefd, zijnde eerst de verzoening, vervolgens de stakingsaanzegging (met een start en einddatum) en tot slot de actie zelf;
- Indien de getroffen onderneming een evidente monopoliepositie bekleden en de stakers werkzekerheid genieten;
- Indien de belangen via een juridische procedure kunnen verdedigd worden;
- Indien de stakers de sociale vrede niet eerbiedigen;
- Indien het internationaal verkeer verhinderd wordt.

De rechter kan in geen geval lichtzinnig over deze materie beslissen. Hij kan maar tot de onwettelijkheid besluiten indien er een evident misbruik is. Dit heten juristen de techniek van de marginale toetsing die gekend is in geschillen van bestuur.

De gevolgen van een onwettelijke staking moeten ook duidelijk zijn. Dat kan gaan van sancties tot en met schadevergoeding. Dan volgt de vraag wie de schade moet vergoeden als de vakbonden geen rechtspersoonlijkheid hebben. Zullen dan de individuele stakers de gevolgen moeten dragen?

De vragen zijn scherp gesteld. De sociale gesprekspartners en de wetgevende macht zijn aan het woord om een evenwichtig en gedragen antwoord te formuleren. Indien dat zou lukken dan herstellen zij de maatschappelijke vrede rond de stakingen. Daar hebben de vakbonden m.i. ook voordeel bij.

Waarop wachten de decisionmakers? Niemand heeft voordeel bij een uitstel van het debat, want een polarisering van de stellingen dreigt en die kan uitmonden in een Tatcheriaans scenario.

 

(Dit artikel is een bewerkte versie van het opiniestuk verschenen in De Tijd van 6 januari 2016)

Il faut réfléchir à un système de financement des syndicats mettant fin à ce serpent de mer alimentant tous les fantasmes, mais abritant aussi quelques situations litigieuses. Le besoin de transparence a gagné toutes les sphères de la société. Le refuser est un choix perdant.
http://www.clesdusocial.com/financement-des-syndicats-pistes-de-reflexions.