www.socialedialoog.be - Van sociale vijanden naar sociale partners

Door Peggy De Prins, professor arbeids- sociologie en HRM (AMS.

 

Te lang stond sociale dialoog in het teken van louter financiële ruilrelaties, genre ‘voor wat, hoort wat’.

In het geladen klimaat binnen de NMBS, met een extreem wij-zijdenken tussen de sociale partners, klinkt het begrip ‘sociale partners’ bijzonder zuur. Een partnerschap impliceert wederkerigheid, dat je rekening houdt met elkaars belangen, posities, verwachtingen en mogelijkheden. Het is geen toeval dat je dat concept maar zelden hoort in de context van de NMBS. Men heeft het over dé vakbond, hét management en dé politiek. We zien ze als vijanden eerder dan als sociaaleconomische bondgenoten.

Het doet denken aan een vechtscheiding. Ook dan verliest de term partner of echtgenoot snel betekenis. Ook dan gaat het vaak over decenten.

Maar dit gaat breder dan de NMBS. De klassieke sociale dialoog stond te lang in het teken van louter financiële (af)ruilrelaties, ‘voor wat hoort wat’, waardoor sommige medewerkers in de laatste fase van hun loopbaan misschien wel goed hun boterham verdienden, maar zich tegelijk opgesloten voelden in een gouden kooi en ervan droomden zo snel mogelijk de arbeidsmarktte verlaten. Dat laatste gebeurde de laatste decennia dan ook massaal. Is de term ‘sociale dialoog’ dan wel de juiste? Een goede dialoog impliceert immers een rijk en inhoudelijk debat dat veel verder gaat dan een koele kortetermijnonderhandeling over centen enprocenten.

Tijd voor therapie

Net zoals bij relatiecrisissen krijgen we bij een mank lopende sociale dialoog uiteenlopende reacties. Vaak wordt er gepleit voor bemiddeling of therapie, om zo tot een herwonnen vertrouwen en nieuwe of betere afspraken rond dialoog te komen. Dat kan door te investeren in informele relaties en door de ontmijningsstrategie te volgen. Als een neutraal iemand hetproces faciliteert, krijgt de dialoog opnieuw de nodige zuurstof.

Maar je kan de onderwerpen van de dialoog ook breder trekken, en het hebben over werkbaarheid, inclusie, sociale innovatie, duurzame loopbanen. Thema’s die in de 21ste eeuw hopelijk meer dan nu op de agenda zullenstaan.

Slaag je erin te komen tot een betere dialoogcultuur over die thema’s, dan zal dat de onderhandelingen over de klassieke thema’s rond loon- en arbeidsvoorwaarden bespoedigen en vergemakkelijken, zo luidt de therapeutische assumptie. Ons onderzoek toont alvast aan dat als organisaties durven in te zetten op een brede inhoudelijke sociale dialoog, de kans ookverhoogt dat zij de uitkomsten ervan sneller positief waarderen.

En bij de buren?

In Nederland experimenteert men dan weer met het ontwikkelen van ‘codes of conduct’. Door zo’n gedragscode te ondertekenen, komen werkgevers en werknemers overeen om elkaar te respecteren en te versterken. Tegelijk wordt ook in een werkboek voorzien met tips, tools, tests en ideeën om effectief aan de slag te gaan met de code. In het verlengde daarvan kan in opleidingen en professionaliseringstrajecten worden voorzien. Het blijft frappant dat in veel Belgische managementopleidingen het thema arbeidsverhoudingen is ondergesneeuwd. Vaak beperkt het leeraanbod zich tot enkele eenvoudige onderhandelingstechnieken.

Het is te vroeg om in de Nederlandse context al een balans op te maken van hoe die codeswerken. Wel kunnen ze al inspiratie bieden voor ons land. Samen aan tafel gaan zitten om te reflecteren over de (hernieuwde) vlag en lading van sociaal partnerschap is een eerste stap om te komen tot een echte dialoog. Samen kan worden gezocht naar antwoorden op pertinente vragen als: ‘Welke principes en waarden zijn voor beide partijen belangrijk in het sociaal partnerschap? Waaraan willen we ons niet bezondigen? Welke afspraken maken we zodat de sociale dialoog een echte dialoog wordt?’ Zodra de antwoorden op die vragen duidelijk zijn, kan met een schonelei worden gestart.

Back tobasics

Een goed werkende sociale dialoog, een goed partnerschap vereist dat de basisprincipes worden gerespecteerd. Het verzuurde sociaal klimaat bij NMBS toont aan dat zoiets niet evident is. In plaats van sociaal partnerschap is daar sprake van sociaal vijandschap. Er is geen socialedialoog, maar sociaal conflict. Welke therapie men ook zal kiezen, een structurele langetermijnstrategie zal onvermijdelijk zijn. Maatschappelijk is het momentum daarvoor allang aangebroken.

Hopelijk benen de NMBS-tenoren de vertraging snelbij.

 


(dit opiniestuk verscheen in De Standaard van 6 januari 2016)

Het sociaal overleg in de Groep van Tien is een tocht geweest van droom naar illusie tot machteloosheid.
Karel Van Eetfelt (De Tijd 23-09-2017)