www.socialedialoog.be - Staken of niet staken: de onmogelijke rationele kosten-batenanalyse.

Bij de aanvang van een staking staan twee dingen vast: werknemers verliezen zeker hun loon terwijl ze niet zeker zijn dat ze de strijd zullen winnen. Economisch bekeken is de staking een investering met risicos. De rationele staker zal zijn verlies aan inkomen door de staking vergelijken met de premie die hij hoopt te halen uit het conflict.

Eén dag staking betekent voor de stakers het verlies aan loon van ongeveer 0,45% van een jaarloon (1 dag op 220 reële arbeidsdagen). De stakingsvergoeding (zie verder) compenseert dit verlies gedeeltelijk. Als we rekening houden met deze vergoeding betekent een dag staking voor werknemers met een laag loon ongeveer 0,30% van een netto jaarinkomen. Dat percentage loopt op naarmate het loon hoger ligt.

De formule om het economisch succes van een staking te berekenen kunnen we als volgt optekenen:

Nieuw loonvoordeel *

Dagen staking x 0,40%

=

Aantal jaren om de kosten te recupereren

* uitgedrukt in percentage van netto jaarloon

Een voorbeeld: als de stakers een extra loonsverhoging van 0,10% binnen kunnen halen zijn de kosten van 1 dag staking afgeschreven binnen de 3 jaar.

De kosten/baten achteraf berekenen is gemakkelijk. Rationele beslissing om te staken is een andere zaak. Het is ingewikkeld en hangt af van vele variabelen, zoals:

  1. De verhouding tussen de verwachte gederfde inkomsten en hopelijke toegevoegde waarde van de actie, d.i. de premie die de staking oplevert t.o.v. het resultaat van onderhandelingen zonder staking.
  2. De gederfde inkomsten voor de werknemers worden berekend aan de hand van een inschatting van de duur van de actie. Het stakingscomité moet rekening houden met het feit dat het onmiddellijk effect van het gederfd inkomen harder aankomt in de gezinnen met een minder koopkracht omdat die allicht minder geld hebben kunnen sparen.
  3. Op zijn beurt hangt de duur van de staking voornamelijk af van het weerstandsvermogen of de kwetsbaarheid van de werkgever en de verwachte solidariteit om te staken.
  4. Wat het weerstandsvermogen van de onderneming op korte termijn betreft zal de werkgever zijn berekening maken door kosten van een staking af te zetten t.o.v. wat hij kan bereiken door niet of gedeeltelijk in te gaan op de syndicale eisen. De hamvraag is hoe lang een werkgever bereid is om de stopzetting van de productie of dienstverlening uitzweten. Dat hangt af van de reële schade en van het belang dat een ondernemer hecht aan zijn imago. Voor de ene onderneming is één dag staking te veel, de andere onderneming kan voorbereid zijn op een staking van enkele weken.
  5. Het effect op langere termijn is ook belangrijk. Hier luidt de vraag: hoe evolueren de loonkosten en de betrouwbaarheid van de getroffen onderneming in vergelijking met de mogelijkheden voor de aandeelhouder om activiteiten en investeringen te verplaatsen.

Gelet op deze onbekenden is een staking altijd een gok. Indien beide partijen op voorhand en tezelfdertijd een perfecte analyse zouden kunnen maken is een staking nodig noch gewenst. Zij zouden de uitweg uit het conflict kunnen vinden zonder de schade van de staking.

Wat geeft dan de doorslag om de gok te wagen of niet? Zeker niet de koele kansenberekening. We weten allemaal dat de keuze vooral afhangt van rechtvaardigheidsgevoel, emoties en percepties.

les grèves possèdent toujours un potentiel émancipateur, et même utopique.
Ingrid ARTUS