De Nederlandse vakbonden konden extra voordelen voor hun leden bedingen. Dat zette Mathijs Bouman aan het volgend kritisch artikel te publiceren in het Financieel Dagblad van 20 februari 2013.
 
(Voor ons Belgen heeft dit artikel het grote voordeel een andere invalshoek aan te bieden om ons systeem van syndicale premie en syndicale vorming te bekijken . Een vergelijking met het verplicht vakbondslidmaatschap is eveneens interessant)
 
Doe je eens iets voor je eigen mensen, is het weer niet goed. Vriend en vijand vielen over FNV Bondgenoten en De Unie heen, toen de vakbonden een cao afsloten met een extra vrije dag alleen voor vakbondsleden.
 

Die extra snipperdag kunnen de leden gebruiken om zich bij de bond te laten scholen. In een andere cao is afgesproken dat leden van de vakbond bij ontslag €1000 extra meekrijgen. Iedereen is gelijk voor de vakbond, maar eigen leden zijn gelijker dan niet-leden.

Terecht, natuurlijk. De leden betalen contributie, kiezen de vertegenwoordigers en mogen daar best iets voor terugkrijgen. Niet-leden die ook voordeeltjes willen, moeten maar een eigen clubje oprichten of als eenling aan de onderhandelingstafel aanschuiven.

ANWB van de arbeidsmarkt

De vakbond anno 2013 is geen voorvechter meer van alle onderdrukte arbeiders, maar een serviceclub voor leden. Het is de ANWB van de arbeidsmarkt, die leden met een lege accu helpt, maar niet-leden op de vluchtstrook laat staan. Ontwaakt, verworpenen der aarde! Mits lid van de vakbond; blijf anders maar slapen.

Wie dit oneerlijk vindt, vergeet dat er voor Nederland geweldige voordelen zitten aan deze vakbond nieuwe stijl. Een vakbond die open en eerlijk is over het feit dat ze alleen opkomt voor eigen leden, kan de plaats krijgen in de overlegeconomie die bij deze rol past. Tot nu toe claimden de bonden een plek in het centrum van de macht, op basis van de zichzelf toebedachte rol van strijder voor alle werknemers. In werkelijkheid was de vakbond dat al lang niet meer.

Vast had bij de bond voorrang op flex. Oud ging voor jong en insider voor outsider. In de discussies over ontslagrecht, pensioenstelsel en sociale zekerheid kwamen de bonden al jaren louter voor de eigen leden op. Nu er cao’s worden afgesloten met cadeautjes alleen voor leden, blijkt dat de vakbond niet langer de schijn probeert op te houden dat men opkomt voor alle werknemers. Dat is pure winst.

Stappen voor politiek helder

Het is nu ook helder welke stappen de politiek moet zetten. Allereerst hoeft de minister van Sociale Zaken voortaan geen cao’s meer algemeen verbindend te verklaren. Wat de vakbonden voor hun eigen leden aan de onderhandelingstafel weten te ritselen kan logischerwijs geen invloed hebben op de contracten van andere werknemers.

Bovendien mág de minister de nieuwe ‘alleen voor leden’-bepalingen niet eens algemeen verbindend verklaren. Volgens Artikel 2 lid 5c van de Wet op het Algemeen Verbindend Verklaren uit 1937, zijn bepalingen die ‘eene ongelijke behandeling van georganiseerden en ongeorganiseerden teweeg brengen uitgesloten’. De Wetgever zag 76 jaar geleden al dat een vakbond niet tegelijkertijd het algemene belang en het deelbelang van de leden kan nastreven.

Vervolgens zal de politiek de rol van de SER en de Stichting van de Arbeid moeten heroverwegen. Advies vragen aan clubs waarvan de helft van de deelnemers er alleen maar zit voor de eigen leden, heeft weinig zin. Dat is goed nieuws voor de Nederlandse democratie.

Er komt een einde aan de vreemde situatie waarbij we eerst 150 volksvertegenwoordigers kiezen, om vervolgens het sociaaleconomisch beleid te laten bepalen door een groepje ongekozen afgevaardigden van werknemers en werkgever.

Pensioenweg op de helling

Ook de pensioenwet moet op de helling. Die wet geeft nu nog de helft van de bestuurszetels van bedrijfstakpensioenfondsen aan vertegenwoordigers van de vakbonden. Maar de vakbond volgens het ANWB-model kan zo’n plek niet claimen. Voor je het weet besluit het fondsbestuur om alleen de pensioenen van vakbondsleden te indexeren, en de rest flink te korten. Moeten we niet willen.

Nee, prima zo’n gemarginaliseerde vakbond alleen voor leden. De arbeidsmarkt, de democratie en het pensioenbestuur frissen er lekker van op.

Mathijs Bouman is macro-econoom.

Actoren sociaal overleg

Ik vraag me soms af of de Groep van Tien niet verder zou staan als die bestond uit opa's en oma's. Volgens mij zouden die veel drastischer maatregelen durven te maken om onze arbeidsmarkt te hervormen. En zo de toekomst van onze kleinkinderen te verbeteren
Fons Leroy. De Tijd 5 maart 2015.