www.socialedialoog.be - Het “Gents systeem” van werkloosheidsuitkeringen

Door Manou Doutrepont

Het “Gents systeem” is de naam die specialisten geven aan de uitbesteding van de administratie en uitbetaling van de werkloosheidsverzekering aan de vakbonden. Het bestaat ook in de Scandinavische landen. De vraag is of dit systeem het sociaal overleg beïnvloedt of niet.

Geschiedenis

De oorsprong moet men zoeken naar de onderlinge verzekering van arbeiders tegen het inkomensverlies wegens werkloosheid. Gent is de stad zijn waar dergelijke kas met blijvend succes werd uitgebouwd. Het werd een model dat in vele steden werd overgenomen.  (De geschiedenis werd beschreven door Jasmien Van Daele in haar boek "Van Gent tot Genève. Louis Varlez. Een biografie" en in het artikel van Kurt Vandaele "A report from the homeland of the Ghent system").

Deze onderlinge kas werd geïntegreerd in de vakbondstructuur. Bij de uitbouw{reg}van de sociale zekerheid, na WO II,  besteedde de Belgische overheid de administratie en de uitbetaling van de werkloosheidsverzekering uit aan de vakbonden.

 

Gemeenschappelijke USP maar toch verschillend

In België, Denemarken, Finland, IJsland, Noorwegen en Zweden waarborgt het Gents systeem de vakbonden een unique selling position (USP). Maar de modaliteiten zijn anders.

De werkloosheidsverzekering die in Denemarken, Zweden en Noorwegen door de vakbonden beheerd wordt is vrijwillig of bestaat in een aanvullend stelsel bovenop de wettelijke regeling, maar beide zijn gefinancierd door vrijwillige bijdragen.

In België is de werkloosheidsverzekering verplicht en gefinancierd door sociale bijdragen. De administratie is gesplitst tussen de RVA (back office en financiering) en de werkloosheidskassen (frontoffice). Eigenaardig genoeg slaagden de vakbonden er in de rol van de werkloosheidskassen nog uit te breiden tot het betalen van loon (het zgn. Activaplan dat in Vlaanderen sinds 1 juli niet meer bestaat).

Er zijn vier werkloosheidskassen: voor elke vakbond een en de vierde, de Hulpkas voor Werkloosheidsuitkeringen (HVW), gericht tot de niet aangesloten werkloze werknemers en gerund door de overheid (RVA). De USP van de vakbonden bestaat in de uitstekende dienstverlening die contrasteert met de dienstverlening door de HVW.

 

Hulpkas

De Hulpkas voor Werkloosheidsuitkeringen heeft een minder goed imago inzake dienstverlening.

De raad van bestuur is paritair samengesteld, in de Belgische traditie van paritair beheer van de sociale zekerheid. Maar dat betekent wel dat de vakbonden, die geen belang hebben bij een sterke neutrale werkloosheidskas, geen impuls geven voor performant beheer.

De werkingsmiddelen die de RVA aan de werkloosheidskassen betaalt zijn niet proportioneel de prestaties door dezelfde kassen.

 Tabel: aantal uitkeringen en verdeling van de werkingsmiddelen (2015)

 

ABVV

ACV

ACLVB

HVW

Aantal vergoedingen

40.8%

41.4%

6.1%

11.7%

Verdeling werkingsmiddelen

36.9%

37.3%

6.9%

18.9%

Bron: RVA


 Ledenbinding

Het is geen toeval dat de Scandinavische landen en België de de kopgroep inzake syndicalisatiegraad in de Oeso-landen vormen.

Grafiek: netto syndicalisatiegraad (union density) 2014

syndicalisatie

Bron: Oeso.

 

Mobilisatiecapaciteit

Er is geen 1 op 1 relatie tussen syndicalisatiegraad en stakingsfrequentie. Frankrijk is een land met laag lidmaatschap maar met grote slagkracht van sociaal protest. Van de Scandinavische landen staken de Deense en Noorse werknemers vrij veel maar dat zou meer verband houden met sectorale conflicten. De Belgische cijfers zijn dan zo hoog omwille van interprofessionele stakingen.

Grafiek: aantal stakingsdagen per 1.000 werknemers 2009-2013

stakingscijfers

Bron: ETUI

 

Bron van inkomsten

De vergoeding die de RVA betaalt aan de vakbonden voor hun taak (208 miljoen euro in 2015) bedraagt ongeveer een kwart van de financiële inkomsten van de vakbonden. Beweren dat het Gents systeem de vakbonden financieel sterk maken is niet gefundeerd. Enerzijds is er een strikte controle door RVA zelf en door het Rekenhof, anderzijds blijven de vakbonden steeds beweren dat ze er aan verliezen. Hier geloven we de vakbonden op hun woord daar ze geen jaarrekeningen publiceren.

 

Wat moeten we ervan denken?

Het Gents systeem speelt voor vakbonden een strategische rol in de ledenbinding. Ongetwijfeld spelen nog andere factoren mee die de hoge syndicalisatiegraad verklaren, zoals de syndicale premie en de dienstverlening door vakbonden buiten de werkloosheidskassen.

De internationale vergelijking laat niet toe te beweren dat er een rechtsteeks verband is tussen lidmaatschap en stakingsbereidheid. Het Gents systeem beïnvloedt o.i. niet de inhoud noch de stijl van het sociaal overleg.

In beginsel blijft het wel eigenaardig dat de werkloosheidsverzekering georganiseerd door de nationale sociale zekerheid voor een stuk geprivatiseerd is en uitbesteed is aan de vakbonden.

Actoren sociaal overleg

Een directie betrekt de vakbondsafgevaardigden bij een toekomstverkenning. Wat daagt ons uit, wat maakt ons onderscheidend, hoe kunnen we ons zo organiseren dat mensen dit met volle goesting blijven doen?
Opinie CEO’s De Tijd 22 juni 2016